Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN 2015: Campuchia không phải là Chủ tịch ASEAN

Mẹ Đốp

Là một trong số các quốc gia đối tác chiến lược, lớn của Asean nên dù không xuất hiện vấn đề Biển Đông thì diễn đàn an ninh khu vực ASEAN luôn có một sức hút kỵ lạ với TQ. Điều này dường như được tô đậm hơn, đáng quan tâm hơn khi TQ vẫn xem sự thống nhất của các quốc gia Đông Nam Á về Biển Đông thực sự là một lực cản không hề nhỏ trong tiến trình bành trướng và mở rộng lãnh thổ xuống phía Đông. Và xin nhắc lại rằng, trong quá khứ họ đã làm tương đối tốt khi cản trở việc Asean thông qua Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (tiếng Anh: Declaration on Conduct of the Parties in the South China Sea), viết tắt là DOC - một điều kiện cần thiết để Asean đàm phán về Bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC). Campuchia trong vai trò là Chủ tịch Asean thời điểm đó đã vô tình trở thành một công cụ hữu hiệu của TQ trong việc đối phó với tiếng nói của cả khu vực trong giải quyết vấn đề tranh chấp trên Biển Đông. Đó cũng trở thành một vết nhơ mà cho mãi về sau này người ta vẫn nhắc đến như một sự cố kỹ thuật khi Campuchia sẵn sàng bán rẻ Asean trước những hứa hẹn từ phía TQ.

Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN 2015 được giới phân tích đánh giá là một diễn đàn có tính chất bước ngoặt, đánh dấu sự thống nhất của cộng đồng các quốc gia Đông Nam Á trên một số phương diện; trong đó dự kiến vấn đề Biển Đông sẽ là nội dung trung tâm và được nhiều quốc gia quan tâm thảo luận. Một số nước đã hi vọng Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN 2015 sẽ sợi dây gắn kết các nước không chỉ trong vấn đề Biển Đông mà còn trong nhiều vấn đề chung của khu vực. 

Chủ tịch luân phiên Asean năm nay là Malaysia. Đây là một điểm quan trọng mà những ai mong muốn Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN 2015 sẽ đạt được nhiều thoả thuận quan trọng, vấn đề Biển Đông sẽ được đưa ra thảo luận chính thức nhằm tìm ra một hướng đi có phần riêng rẻ như hiện nay có quyền tin tưởng vào những điều đó. Bởi còn nhớ tại diễn đàn an ninh khu vực ASEAN năm 2012 chứng kiến Campuchia Chủ tịch luân phiên ASEAN phản đối thông qua Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông, đại diện của Indonesia là Marty Natalegawa đã phản ứng ra mặt. Ngoại trưởng Malaysia Anifah Aman đã đồng tình khi cho rằng, Campuchia là con rối trong tay người TQ. Và mới đây nhất, "Malaysia kêu gọi Trung Quốc hợp tác với các nước Đông Nam Á trong việc tăng tốc đàm phán về bộ quy tắc trên Biển Đông, nơi Bắc Kinh đang có hoạt động xây đảo khiến cộng đồng quốc tế quan ngại". 

Thủ tướng Malaysia Najib Razak (Nguồn: Internet). 

Và quả thật đúng như những gì được dự báo từ trước, chính giới TQ đã tung những đòn tấn công đầu tiên sau khi Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Lưu Chấn Dân nói trước thềm hội nghị rằng: "không phù hợp để thảo luận về vấn đề Biển Đông". Điều này hoàn toàn giống những gì mà Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị vẫn lớn tiếng cảnh báo ASEAN vào năm 2012 rằng: "không có vai trò gì trong giải quyết các tranh chấp khu vực", và bác bỏ hoàn toàn mọi sự can thiệp của "các quốc gia ngoài khu vực"; "Trung Quốc chưa bao giờ nghĩ rằng những diễn đàn đa phương là nơi thích hợp để thảo luận về các vấn đề song phương cụ thể". Nghĩa là dù Chủ tịch luân phiên Asean là Campuchia hay Malaysia thì TQ đều áp dụng một phương cách tương đối cũ và họ nghĩ rằng, nếu đã thành công với Cmapuchia thì đương nhiên cũng thành công với Malaysia; có chăng phía TQ ái ngại nhất là Chủ tịch Asean là Việt Nam hoặc Philippin. Tuy nhiên, phía TQ đã đánh giá quá cao sự ảnh hưởng của mình tại Malaysia mà không biết rằng, dù là một đối tác lớn của TQ nhưng Malaysia không thờ vị thần 4 mặt như người Campuchia và họ sẽ vẫn có những ưu tiên nhất định cho cái gọi là danh dự, uy tín quốc gia; họ càng không muốn sẽ la chủ thể của một "vết nhơ" đáng hổ thẹn trong lịch sử Asean. 

Cho nên, tôi  tin chắc sau màn phát biểu khai mạc hội nghị của Thủ tướng Malaysia Najib với những tuyên bố cứng rắn về vấn đề Biển Đông: "Đã đến lúc các nước Đông Nam Á cần chủ động tham gia đóng góp nhiều hơn vào đảm bảo an ninh khu vực, trong đó có việc giải quyết các tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông" thì phía TQ đã nhận ra được không ít điều cho riêng mình. Rằng, Asean chưa bao giờ là sân sau của họ trong chiến lược bành trướng ra bên ngoài; rằng, Malaysia có bản sắc riêng và họ sẽ không dại gì đặt tất cả mục tiêu của mình vào canh bạc với TQ. Có thể, Campuchia có lí do để thanh minh cho chính mình và chuyện mất mặt với một số nước để làm vui lòng một nước lớn vốn là chuyện hết sức quen thuộc với họ. Nhưng xin nhắc lại rằng, cho đến nay và cũng sẽ mãi về sau, Malaysia không thể nào quên được mình là quốc gia sáng lập Asean vào năm 1967 và trách nhiệm của quốc gia sáng lập luôn lớn hơn các quốc gia khác thành viên còn lại. Vì vậy, nếu thêm một lần nữa tái diễn lại vở kịch mà người Campuchia đã vào vai một kịch sỹ bắt buộc thì xem chừng cái mất của Malaysia là không hề nhỏ. 

Người viết cũng hoàn toàn đồng tình với nhiều tờ báo tại Việt Nam khi nói rằng Malaysia "dội một gáo nước lạnh" vào chính tham vọng của TQ. Một động thái để TQ hiểu rằng, dù chính họ đã "nhiều lần kêu gọi Mỹ đứng ngoài tranh chấp Biển Đông" nhưng đâu phải vắng Mỹ thì Asean không độc lập trong cuộc chơi với TQ. Vai trò của người Mỹ có chăng chỉ là một nhân tố thúc đẩy hơn là nhân tố quyết định. 

Cũng xin nói thêm một chi tiết là so với sức ép mà người Campuchia gánh phải năm 2012 thì sức ép từ phía  TQ lên Malaysia  là tương đối lớn. Bởi ngoài tuyên bố chính thức từ Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Lưu Chấn Dân thì báo chí từ TQ với những bài bình luận có tính công kích, phụ hoạ cho các tuyên bố trước đó. Vậy nên, thật đáng mừng khi Malaysia  vẫn tỏ ra vững vàng; Họ đã chứng minh rằng, mình không dễ bị lung lay như người ta vẫn tưởng; rằng họ chứ không phải Campuchia không phải là Chủ tịch ASEAN.